بی اختیاری مدفوع | علت و درمان آن

بی‌اختیاری مدفوع، مشکلی است که شاید بسیاری از افراد از مطرح کردن آن خودداری کنند، این مشکل نه تنها باعث ایجاد اضطراب، شرمساری و حتی محدودیت در فعالیت‌های روزانه می‌شود، بلکه جنبه‌های روانی و اجتماعی آن نیز می‌تواند فشار فراوانی بر فرد وارد کند. خوشبختانه، بی‌اختیاری ادراری امروزه با کمک روش‌های نوین تشخیص داده و درمان می‌شوند که باید فرد بیمار برای مدتی تحت نظر پزشک متخصص قرار گیرد. در این مسیر، دکتر رضا قاسمیان متخصص فلوشیپ جراحی کلورکتال و بیماری‌های مقعدی به شما کمک می‌کنند تا بتوانید این بیماری را برای همیشه درمان کنید.

علائم بی اختیاری مدفوع

علائم بی‌اختیاری مدفوع می‌تواند از خفیف تا شدید باشد و بسته به علت آن در افراد مختلف، متفاوت دیده شود. در ادامه برخی از مهم‌ترین علائم بی اختیاری مدفوع نوشته شده است که شامل:

• مدفوع مکرر یا اسهال مزمن که کنترل آن دشوار است.
• احساس عدم تخلیه کامل حتی پس از رفتن به دستشویی.
• در برخی افراد، ابتدا فقط کنترل گاز دشوار است و با گذشت زمان کنترل مدفوع نیز اضافه می‌شود.
• اضطراب، شرمساری و دوری از فعالیت‌های اجتماعی به دلیل ترس از ریختن ناگهانی مدفوع.
• کاهش اعتماد به نفس و نگرانی دائمی از شرایط غیرقابل پیش‌بینی.
• خونریزی مقعدی
• درد شدید مقعد
• شروع ناگهانی و شدید بی‌اختیاری

علت بی اختیاری مدفوع 

دلایل مختلفی می‌توانند باعث بی اختیاری مدفوع شوند که هر کدام از آن‌ها باید توسط پزشک متخصص مورد بررسی قرار گیرد. در ادامه با مهم‌ترین دلایل بی اختیاری مدفوع آشنا خواهید شد که شامل:

اسهال و یبوست

اسهال و یبوست هر دو می‌توانند زمینه بی‌اختیاری مدفوع را ایجاد یا تشدید کنند. در اسهال مزمن، مدفوع نرم یا آبکی به سرعت از روده عبور می‌کند و کنترل آن دشوار می‌شود، حتی برای افرادی که عضلات مقعد آن‌ها سالم است. این شرایط باعث اضطراب و نگرانی از نشت ناگهانی مدفوع می‌شود. از سوی دیگر، یبوست مزمن فشار مداوم بر عضلات و بافت‌های مقعد وارد می‌کند و با گذر زمان باعث ضعف عضلات و کاهش توانایی کنترل می‌شود. همچنین تجمع مدفوع سفت در روده می‌تواند منجر به نشت غیرارادی مدفوع مایع اطراف آن شود، مشکلی که به آن نشت انقباضی نیز گفته می‌شود.

آسیب یا ضعف عضلانی

عضلات مقعد و کف لگن نقش اصلی در کنترل دفع دارند و هرگونه آسیب یا ضعف در این عضلات می‌تواند باعث بی‌اختیاری مدفوع شود. عواملی مانند زایمان طبیعی، جراحی‌های مقعد یا لگن، ضربه و افزایش سن می‌توانند قدرت عضلات را کاهش دهند. ضعف عضلانی باعث می‌شود که حتی مدفوع نرم نیز بدون کنترل از مقعد خارج شود. در موارد شدید، فرد ممکن است حتی در طول روز و در شرایط عادی نیز نشت مدفوع را تجربه کند. تمرینات تقویتی کف لگن و فیزیوتراپی تخصصی می‌توانند این مشکل را درمان کنند.

آسیب عصبی

اعصاب کنترل‌کننده عضلات مقعد و روده نقش مهمی در توانایی کنترل دفع دارند. هرگونه آسیب به این اعصاب می‌تواند باعث بی‌اختیاری مدفوع شود، حتی اگر عضلات سالم باشند. علل شایع آسیب عصبی شامل دیابت، سکته مغزی، جراحی‌های لگن یا مقعد، آسیب نخاعی و برخی بیماری‌های عصبی هستند. این آسیب‌ها باعث می‌شوند پیام‌های مغز به عضلات مقعد دیر یا ناقص برسد، در نتیجه فرد توانایی کنترل دفع را از دست می‌دهد یا دیر متوجه نیاز به دستشویی رفتن می‌شود.

بیماری عصبی 

برخی بیماری‌های عصبی می‌توانند کنترل روده و عضلات مقعد را مختل کنند و منجر به بی‌اختیاری مدفوع شوند. بیماری‌هایی مانند مولتیپل اسکلروزیس (MS)، پارکینسون، آسیب نخاعی، ضایعات مغزی و نوروپاتی دیابتی اغلب باعث اختلال در پیام‌های عصبی بین مغز، نخاع و روده می‌شوند. این اختلال باعث می‌شود فرد دیر متوجه نیاز به دفع شود یا عضلات مقعد نتوانند به خوبی منقبض شوند. تشخیص دقیق بیماری عصبی و درمان تخصصی، از جمله تمرینات توانبخشی کف لگن و برنامه‌های پزشکی می‌توانند توانایی کنترل را بهبود بخشند و خطر بی‌اختیاری را کاهش دهند.

هموروئید

هموروئید یا بواسیر، تورم و التهاب رگ‌های مقعد است که می‌تواند علاوه بر درد و خونریزی، در موارد شدید به بی‌اختیاری مدفوع منجر شود. هموروئید باعث ضعف و آسیب بافت‌های اطراف مقعد می‌شود و کنترل عضلات را کاهش می‌دهد. در شرایطی که مدفوع سفت به سختی دفع می‌شود، وجود هموروئید می‌تواند باعث بی اختیاری مدفوع شود. همچنین، درد و التهاب ناشی از هموروئید می‌تواند از دستشویی رفتن به موقع رفتن فرد جلوگیری کند و مشکلات کنترل دفع را تشدید کند.

افتادگی راست روده

افتادگی راست‌روده مشکلی است که در آن تمام یا بخشی از رکتوم (راست‌روده) از محل طبیعی خود خارج می‌شود و به سمت مقعد می‌آید. این مشکل می‌تواند باعث ضعف عضلات مقعد و کاهش توانایی کنترل دفع شود و یکی از علل شایع بی‌اختیاری مدفوع، به ویژه در سالمندان و در زنان پس از زایمان‌های متعدد باشد. علائمی که افراد مبتلا به افتادگی راست روده تجربه می‌کنند شامل:

• ریختن ناگهانی مدفوع
• احساس عدم تخلیه کامل پس از دفع
• احساس برآمدگی یا بیرون‌زدگی از مقعد

عدم تحرک بدنی

عدم تحرک بدنی و سبک زندگی کم‌تحرک می‌تواند به مرور باعث ضعف عضلات کف لگن و عضلات مقعد شود و کنترل دفع را دشوارتر کند. فعالیت بدنی کم همچنین می‌تواند یبوست مزمن ایجاد کند که با ایجاد فشار طولانی‌مدت روی روده و مقعد، زمینه بی‌اختیاری مدفوع را فراهم کنند. ورزش منظم، پیاده‌روی، تمرینات مخصوص کف لگن و تمرینات قدرتی می‌توانند قدرت عضلات و انعطاف‌پذیری بافت‌ها را افزایش دهند و به پیشگیری یا کاهش شدت بی‌اختیاری مدفوع کمک کنند.

زایمان طبیعی

زایمان طبیعی مخصوصا اگر همراه با فشار طولانی‌مدت یا آسیب به عضلات و اعصاب مقعد و کف لگن باشد می‌تواند باعث بی اختیاری در مدفوع شود. در طول زایمان، عضلات کف لگن و بافت‌های اطراف مقعد کشیده شده و در برخی موارد دچار ضعف یا آسیب جزئی می‌شوند. این ضعف عضلانی و آسیب عصبی می‌توانند احساس فوریت شدید و دشواری در کنترل دفع را به همراه داشته باشند. زنانی که چندین زایمان طبیعی داشته‌اند یا دچار آسیب شدید هنگام زایمان شده‌اند، معمولا بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند.

رکتوسل

رکتوسل یا برآمدگی دیواره جلویی رکتوم به سمت واژن یکی از مشکلات شایع در زنان، به‌ویژه پس از زایمان‌های متعدد، است. این مشکل باعث ضعف عضلات و بافت‌های کف لگن و دیواره رکتوم می‌شود و کنترل دفع را دشوارتر می‌کند. رکتوسل می‌تواند بی‌اختیاری مدفوع را تشدید کند، زیرا بر توانایی عضلات مقعد در نگه داشتن مدفوع تاثیر می‌گذارد. درمان به موقع شامل تمرینات تقویت کف لگن، روش‌های غیرجراحی یا جراحی تخصصی است که می‌تواند کنترل دفع را بازگردانده و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

بیشتر بخوانید: فیستول مقعدی

علت بی اختیاری مدفوع در کودکان

بی‌اختیاری مدفوع در کودکان، که گاهی به آن مدفوع غیرارادی یا انکاپسیس نیز گفته می‌شود، معمولا با دلایل فیزیکی یا رفتاری مرتبط است و اغلب با رشد کودک بهبود می‌یابد. یبوست طولانی‌مدت، ضعف عضلات کف لگن یا آسیب عصبی در برخی کودکان، بیماری‌های عصبی نادر مانند اسپینا بیفیدا یا اختلالات نخاعی، استرس و اختلالات روده و مقعد از جمله دلایل به وجود آمدن بی اختیاری مدفوع در کودکان است. 

تشخیص بی اختیاری مدفوع

برای تشخیص بی‌اختیاری مدفوع پزشک ابتدا درباره مدت زمان مشکل، دفعات نشت، نوع مدفوع از بیمار اطلاعات لازم را دریافت می‌کند. همچنین اطلاعات درباره یبوست یا اسهال مزمن، زایمان، جراحی‌های گذشته یا بیماری‌های عصبی اهمیت زیادی دارد. سپس پزشک متخصص با کمک روش‌های زیر بی اختیاری در مدفوع را تشخیص می‌دهد:

• آندوسکوپی یا کولونوسکوپی: این روش برای بررسی سلامت روده است.
• مانومتری مقعدی: برای اندازه‌گیری فشار عضلات و توانایی کنترل.
• تست تصویربرداری (MRI یا اولتراسوند): برای بررسی ساختار عضلات و بافت‌های اطراف مقعد.

روش‌های درمان بی اختیاری مدفوع

معمولا بی‌اختیاری مدفوع قابل درمان است و روش‌های مختلفی برای مدیریت آن وجود دارد. انتخاب بهترین روش درمان بستگی به علت، شدت مشکل و شرایط فرد دارد. درمان‌ها معمولا شامل تغییر سبک زندگی، تمرینات تخصصی، درمان‌های پزشکی و جراحی می‌شوند. درمان بی اختیاری مدفوع شامل:

تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی

تغییرات سبک زندگی و رژیم غذایی یکی از موثرترین و در عین حال ساده‌ترین راه‌ها برای کنترل و درمان بی‌اختیاری مدفوع است. مصرف کافی فیبر، میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل به تنظیم حرکات روده و جلوگیری از یبوست یا اسهال کمک می‌کند. نوشیدن آب کافی در طول روز، پرهیز از مصرف غذاهای چرب، تند، کافئین و نوشیدنی‌های گازدار نیز نقش مهمی در کاهش نشت مدفوع دارد. علاوه بر این، فعالیت بدنی منظم مانند پیاده‌روی و تمرینات سبک باعث تقویت عضلات کف لگن و بهبود عملکرد روده می‌شود. ایجاد برنامه منظم برای دفع، کاهش استرس و حفظ وزن از دیگر اقداماتی هستند که می‌توانند به طور قابل توجهی علائم بی‌اختیاری مدفوع را کاهش دهند.

تمرینات تقویتی عضلات کف لگن

عضلات کف لگن مسئول نگه‌داشتن و کنترل دفع هستند. انجام منظم تمریناتی مانند تمرینات کگل باعث افزایش قدرت، هماهنگی و استقامت عضلات مقعد و کف لگن می‌شود و توانایی فرد را در کنترل مدفوع و گاز بهبود می‌بخشد. این تمرینات با انقباض و رهاسازی هدفمند عضلات، به مرور زمان عملکرد عصبی عضلانی را تقویت کرده و احساس کنترل و اعتماد به نفس را افزایش می‌دهند. برای دستیابی به بهترین نتیجه، تمرینات کف لگن باید به صورت اصولی و  تحت نظر متخصص انجام شوند.

درمان‌ دارویی بی اختیاری مدفوع

درمان دارویی بی‌اختیاری مدفوع معمولا با هدف تنظیم حرکات روده و کاهش نشت غیرارادی انجام می‌شود و بسته به علت اصلی مشکل تجویز می‌گردد. در افرادی که دچار اسهال مزمن هستند، داروهایی برای کاهش حرکات روده و سفت‌تر شدن مدفوع می‌توانند به بهبود کنترل کمک کنند. در مقابل، در مواردی که یبوست عامل اصلی بی‌اختیاری است، استفاده از ملین‌های ملایم یا تنظیم‌کننده‌های مدفوع تحت نظر پزشک توصیه می‌شود. همچنین برخی داروها با بهبود عملکرد عضلات مقعد یا کاهش التهاب روده، نقش حمایتی در درمان دارند. مصرف دارو باید حتما با تشخیص پزشک و به‌صورت کنترل‌شده انجام شود.

جراحی تخصصی

جراحی تخصصی بی‌اختیاری مدفوع زمانی توصیه می‌شود که روش‌های غیرجراحی مانند تغییر سبک زندگی، تمرینات کف لگن و درمان دارویی نتیجه مطلوبی نداشته باشند یا آسیب‌های ساختاری و عضلانی شدیدی وجود داشته باشد. این جراحی‌ها با هدف ترمیم یا تقویت عضلات مقعد، اصلاح آسیب‌های عصبی یا درمان مشکلاتی مانند افتادگی راست‌روده و رکتوسل انجام می‌شوند. انتخاب نوع جراحی به علت اصلی بی‌اختیاری، شدت علائم و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد. جراحی باید توسط پزشک متخصص و با تجربه انجام شود تا عوارضی را در آینده برای فرد به همراه نداشته باشد.

بیشتر بخوانید: همه چیز درباره کولیت روده

چه زمانی برای بی اختیاری مدفوع باید به پزشک مراجعه کنیم؟

بی‌اختیاری مدفوع ممکن است ابتدا خفیف باشد، اما با گذشت زمان با علائمی مانند افزایش دفعات یا عدم توانایی کنترل دفع  همراه خواهد شد که نباید نادیده گرفته شود. همچنین اگر این مشکل با درد، خونریزی، التهاب مقعد یا ضعف عضلانی و اختلالات عصبی همراه باشد، نیاز به بررسی فوری دارد و مراجعه به پزشک متخصص ضروری است. اگر روش‌های خوددرمانی مانند تغییر رژیم غذایی، مصرف فیبر، تمرینات کف لگن یا داروها تاثیری نداشته باشند، تشخیص دقیق و برنامه درمانی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در این شرایط، پزشک متخصص مانند دکتر رضا قاسمیان با ارزیابی کامل، شناسایی علت اصلی و ارائه درمان مناسب می‌توانند برای همیشه این مشکل را درمان کنند.

کلام پایانی

بی‌اختیاری مدفوع مشکلی نیست که درمان نشود یا درمان آن دردسرساز باشد. بلکه با تشخیص دقیق، درمان تخصصی و برنامه شخصی‌سازی‌شده، می‌توان آن را درمان و کرد و دوباره سالم را بدون نگرانی و اضطراب تجربه کرد. با تجربه و دانش بالای دکتر رضا قاسمیان در زمینه درمان بیماری مقعدی می‌توانید این مسیر را طی کنید و از درمان‌های تخصصی ایشان بهره‌مند شوید. برای دریافت اطلاعات و مشاوره با دکتر رضا قاسمیان می‌توانید همین حالا با مطب ایشان تماس بگیرید.

سوالات متداول