غربالگری سرطان روده و سن انجام آن

سرطان روده بزرگ یکی از شایع‌ترین سرطان‌های دستگاه گوارش است که اغلب سال‌ها بدون علامت در بدن پیشرفت می‌کند. نکته مهم اینجاست که در صورت تشخیص زودهنگام، این بیماری نه‌تنها قابل درمان است، بلکه در بسیاری از موارد می‌توان از بروز آن پیشگیری کرد. غربالگری سرطان روده، موثرترین راه برای شناسایی تغییرات اولیه و پولیپ‌های پیش‌سرطانی پیش از تبدیل شدن به سرطان است. امروزه با روش‌های دقیق و ایمن غربالگری مانند کولونوسکوپی و آزمایش‌های تشخیصی امکان بررسی سلامت روده با دقت بالا فراهم شده است.

با این حال انتخاب روش مناسب و تفسیر صحیح نتایج نیازمند تجربه و دانش تخصصی پزشک است. دکتر رضا قاسمیان با توجه به شرایط فردی هر بیمار تلاش می‌کند فرآیند غربالگری سرطان روده را به شکلی دقیق و با آرامش کامل انجام دهد تا بیماران بتوانند با اطمینان بیشتری برای حفظ سلامت خود اقدام کنند. اگر در سن مناسب غربالگری قرار دارید یا سابقه خانوادگی سرطان روده دارید، آگاهی و اقدام به‌موقع می‌تواند نقشی حیاتی در حفظ سلامت شما داشته باشد.

سرطان روده چیست؟

سرطان روده یا سرطان کولورکتال به رشد غیرطبیعی و کنترل‌نشده سلول‌ها در روده بزرگ (کولون) یا راست‌روده (رکتوم) گفته می‌شود. این بیماری معمولا به‌صورت تدریجی و طی چند سال شکل می‌گیرد و در بسیاری از موارد، در مراحل اولیه هیچ علامت مشخصی ندارد. در اغلب بیماران سرطان روده از پولیپ‌های خوش‌خیم روی دیواره داخلی روده شروع می‌شود. این پولیپ‌ها در صورت تشخیص ندادن و درمان نشدن می‌تواند به‌مرور زمان به سلول‌های سرطانی تبدیل شوند. به همین دلیل، شناسایی و برداشتن پولیپ‌ها نقش مهمی در پیشگیری از سرطان روده دارد.

غربالگری سرطان روده چیست؟

غربالگری سرطان روده (سرطان کولورکتال) مجموعه‌ای از آزمایش‌ها و بررسی‌ها است که برای تشخیص زودهنگام سرطان یا ضایعات پیش‌سرطانی در روده بزرگ و راست‌روده انجام می‌شود، یعنی زمانی که هنوز علامتی وجود ندارد و درمان می‌تواند مفید باشد. بسیاری از سرطان‌های روده از پولیپ‌ روده (برجستگی‌های خوش‌خیم) شروع می‌شوند و با غربالگری می‌توان پولیپ‌ها را قبل از سرطانی شدن برداشت. تشخیص زودهنگام، شانس درمان را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

روش‌های غربالگری سرطان روده

غربالگری سرطان روده با روش‌های مختلفی انجام می‌شود و پزشک متخصص با توجه به شرایط هر بیمار باید مناسب‌ترین روش را انتخاب کند. در مراحل ابتدایی سرطان روده می‌تواند با آزمایش‌های ساده نیز تشخیص داده شود اما زمانی که سلول‌های سرطانی رشد کرده باشند برای تشخیص نیاز به آزمایش‌های تخصصی‌تری دارد. انواع روش‌های غربالگری سرطان روده شامل:

تشخیص سرطان روده با آزمایش خون

تشخیص سرطان روده با آزمایش خون به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست و آزمایش‌های خون معمولی نمی‌توانند وجود سرطان را به‌طور قطعی مشخص کنند. با این حال برخی آزمایش‌های خون نشانه‌هایی غیرمستقیمی از این بیماری را نشان می‌دهند. برای مثال کم‌خونی و فقر آهن می‌تواند ناشی از خون‌ریزی مزمن روده باشد و مارکر توموری CEA در بعضی بیماران افزایش می‌یابد، اما این موارد نمی‌توانند نشانه درستی باشند و در مراحل اولیه سرطان نیز طبیعی هستند. به همین دلیل، آزمایش خون بیشتر نقش کمکی دارد و برای تشخیص یا پیگیری بیماری استفاده می‌شود، نه تشخیص قطعی.

آندوسکوپی روده

آندوسکوپی روشی تشخیصی و گاهی درمانی است که در آن پزشک با استفاده از یک لوله باریک، انعطاف‌پذیر و دارای دوربین، داخل دستگاه گوارش را مشاهده می‌کند. این روش به پزشک کمک می‌کند تا بدون جراحی وضعیت مخاط، زخم‌ها، التهاب‌ها، پولیپ‌ها و تومورها را بررسی کند و در صورت لزوم هم‌زمان نمونه‌برداری (بیوپسی) یا اقدامات درمانی ساده انجام دهد. از آندوسکوپی برای تشخیص علت درد شکم، خون‌ریزی گوارشی، کم‌خونی، سوزش سر دل، تغییرات اجابت مزاج و نیز برای تشخیص زودهنگام سرطان‌ها استفاده می‌شود. همچنین می‌توان در همان جلسه پولیپ‌ها را برداشت یا خون‌ریزی را کنترل کرد.

کولونوسکوپی روده

کولونوسکوپی روده با استفاده از لوله‌ای باریک، انعطاف‌پذیر و دارای دوربین، داخل روده بزرگ و راست‌روده را به‌طور کامل بررسی می‌کند. این روش دقیق‌ترین راه برای تشخیص بیماری‌هایی مانند سرطان روده، پولیپ‌ها، التهاب و خون‌ریزی‌های گوارشی است و در صورت مشاهده پولیپ، امکان برداشتن آن یا نمونه‌برداری (بیوپسی) در همان جلسه وجود دارد. کولونوسکوپی برای غربالگری سرطان روده (معمولا از ۴۵–۵۰ سالگی) برای بررسی خون در مدفوع، کم‌خونی فقر آهن، تغییر طولانی‌مدت عادات دفع، درد شکم یا کاهش وزن بی‌دلیل توصیه می‌شود. همچنین برای دقت بالا، روده باید کاملا تمیز باشد، به همین دلیل یک یا دو روز قبل رژیم غذایی خاص و داروهای پاک‌کننده روده تجویز می‌شود. 

سونوگرافی برای تشخیص سرطان روده

سونوگرافی روش قطعی برای تشخیص سرطان روده نیست، زیرا امواج صوتی آن دید دقیقی از داخل روده بزرگ ایجاد نمی‌کنند و وجود گاز در روده مانع بررسی کامل می‌شود. با این حال سونوگرافی می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم در برخی موارد کمک‌کننده باشد. مثلا توده‌های بزرگ، ضخیم‌شدن غیرطبیعی دیواره روده، انسداد روده یا درگیری اندام‌های اطراف مانند کبد (در صورت متاستاز) را نشان دهد. به همین دلیل اگرچه سونوگرافی ممکن است زنگ خطر ایجاد کند، اما برای رد یا تایید سرطان روده کافی نیست. 

تشخیص سرطان روده با آزمایش مدفوع

آزمایش مدفوع نقش مهمی در غربالگری سرطان روده دارد، اما این روش نیز به‌تنهایی تشخیص قطعی سرطان محسوب نمی‌شود. رایج‌ترین این آزمایش‌ها، آزمایش خون مخفی در مدفوع (FIT یا FOBT) است که وجود مقادیر بسیار کم خون را که با چشم دیده نمی‌شود شناسایی می‌کند. خون مخفی می‌تواند نشانه‌ای از پولیپ یا سرطان روده باشد، اما دلایل غیرسرطانی مانند هموروئید یا التهاب نیز ممکن است باعث مثبت شدن آن شوند. در سال‌های اخیر آزمایش‌های پیشرفته‌تری مانند آزمایش DNA مدفوع نیز وجود دارد که تغییرات ژنتیکی مرتبط با سرطان را بررسی می‌کند، ولی این روش‌ها هم صرفا برای غربالگری به‌کار می‌روند. 

بیشتر بخوانید: سرطان روده بزرگ ارثی است؟

بهترین سن برای انجام غربالگری سرطان روده

بهترین سن برای شروع غربالگری سرطان روده در افراد با خطر متوسط ۴۵ سالگی است. در این سن احتمال بروز پولیپ‌ها و ضایعات پیش‌سرطانی افزایش پیدا می‌کند و غربالگری منظم می‌تواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کند. در صورت طبیعی بودن نتایج، کولونوسکوپی معمولا هر ۱۰ سال یک‌بار تکرار می‌شود یا می‌توان از آزمایش سالانه خون مخفی در مدفوع (FIT) استفاده کرد. در افراد پرخطر غربالگری باید زودتر از ۴۵ سالگی آغاز شود، برای مثال کسانی که سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ پیش‌سرطانی در بستگان درجه یک دارند، معمولا باید غربالگری را از ۴۰ سالگی یا ۱۰ سال زودتر از سن تشخیص در فرد مبتلا شروع کنند. همچنین بیماران مبتلا به بیماری‌های التهابی روده یا سندروم‌های ژنتیکی نیاز به برنامه غربالگری اختصاصی و منظم‌تری دارند.

مزایا غربالگری سرطان روده

غربالگری سرطان روده نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت دارد، زیرا این سرطان اغلب در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارد. مهم‌ترین مزیت غربالگری تشخیص زودهنگام بیماری است. زیرا در این زمان درمان ساده‌تر، کم‌هزینه‌تر و شانس بهبودی بسیار بالاتر است. از دیگر مزایای غربالگری سرطان روده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تشخیص زودهنگام سرطان قبل از بروز علائم.
• افزایش شانس درمان کامل و موفق.
• پیشگیری از سرطان با شناسایی و برداشتن پولیپ‌های پیش‌سرطانی.
• کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان روده.
• امکان درمان ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر در مراحل اولیه.
• شناسایی افراد پرخطر و پیگیری منظم آن‌ها.
• افزایش آگاهی و اطمینان خاطر نسبت به سلامت روده.

بهترین روش غربالگری سرطان روده کدام است؟

بهترین و دقیق‌ترین روش غربالگری سرطان روده، کولونوسکوپی است. در این روش تمام روده بزرگ به‌طور مستقیم دیده می‌شود و در صورت وجود پولیپ یا ضایعه مشکوک، امکان برداشتن پولیپ و نمونه‌برداری در همان جلسه وجود دارد. به همین دلیل کولونوسکوپی هم نقش تشخیصی و هم نقش پیشگیری‌کننده‌ای دارد. افرادی که در معرض خطر هستند انجام آزمایش خون و مدفوع (FIT) به صورت سالانه می‌تواند موثر باشد و در صورت مثبت شدن باید کولونوسکوپی انجام شود. روش‌های دیگر مانند سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی نیز نقش مکملی دارند، اما دقت کولونوسکوپی را ندارند.

اقدامات لازم در صورت مشاهده پولیپ در غربالگری

چه کسانی باید برای سرطان روده غربالگری شوند؟

اگر فردی علائم هشداردهنده مانند خون در مدفوع، تغییر طولانی‌مدت عادات دفع، درد شکم یا کاهش وزن بی‌دلیل داشته باشد، این حالت دیگر غربالگری محسوب نمی‌شود و نیاز به بررسی تشخیصی فوری (معمولا کولونوسکوپی) دارد. غربالگری سرطان روده برای افرادی انجام می‌شود که علامت مشخصی ندارند اما ممکن است در معرض خطر باشند. افرادی که نیاز به غربالگری سرطان روده دارند عبارتند از:

• همه افراد از سن ۴۵ تا ۵۰ سالگی به بالا حتی اگر هیچ علامتی نداشته باشند.
• غربالگری منظم (مانند FIT سالانه یا کولونوسکوپی هر ۱۰ سال).
• افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده یا پولیپ پیش‌سرطانی در بستگان درجه یک دارند.
• افراد مبتلا به بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت اولسروز یا کرون.
• کسانی که قبلا پولیپ روده یا سرطان روده داشته‌اند.
• مبتلایان به سندروم‌های ژنتیکی مثل FAP یا لینچ.
• افرادی با کم‌خونی فقر آهن بی‌دلیل یا خون‌ریزی گوارشی مزمن.

بیشتر بخوانید: سرطان رکتوم یا راست روده

چرا غربالگری سرطان روده اهمیت دارد؟

غربالگری سرطان روده اهمیت زیادی دارد زیرا این سرطان در مراحل اولیه معمولا بدون علامت است و زمانی تشخیص داده می‌شود که بیماری پیشرفت کرده است. با انجام غربالگری می‌توان سرطان را در مراحل ابتدایی شناسایی کرد. همچنین بسیاری از سرطان‌های روده از پولیپ‌های پیش‌سرطانی شروع می‌شوند که در غربالگری به‌ویژه با کولونوسکوپی قابل شناسایی و برداشتن هستند. بنابراین غربالگری نه‌تنها به تشخیص زودهنگام کمک می‌کند، بلکه نقش مهمی در پیشگیری از بروز سرطان دارد. علاوه بر این، غربالگری منظم باعث کاهش مرگ‌ومیر ناشی از سرطان روده، کاهش هزینه‌های درمانی و افزایش آگاهی و آرامش خاطر افراد نسبت به سلامت خود می‌شود.

کلام پایانی 

غربالگری سرطان روده یعنی انتخاب آگاهانه برای زندگی سالم‌تر و آینده‌ای مطمئن‌تر. تشخیص زودهنگام این بیماری می‌تواند از پیشرفت سرطان جلوگیری کند و حتی با شناسایی و برداشت پولیپ‌ها، مانع ابتلا به سرطان روده شود. اگر به‌دنبال بهترین روش غربالگری سرطان روده، کولونوسکوپی دقیق و تشخیص قابل اعتماد هستید، تجربه و مهارت پزشک اهمیت بالایی دارد. دکتر رضا قاسمیان با داشتن دانش تخصصی و دقت بالا همراهی مطمئن برای انجام غربالگری سرطان روده و حفظ سلامت دستگاه گوارش شما است.

سوالات متداول