پیچ خوردگی روده : علائم و روش‌های درمان

پیچ خوردگی روده یکی از آسیب‌های جدی در دستگاه گوارش است که در آن یک بخش از روده حول محور مزانتریک می‌چرخد و منجر به انسداد و کاهش جریان خون می‌شود. اگر تشخیص و درمان سریع صورت نگیرد، این شرایط می‌تواند به ایسکمی، نکروز و حتی از دست رفتن بخش‌های حیاتی روده منجر شود. تشخیص سریع با استفاده از روش‌های تصویربرداری دقیق مانند سی‌تی اسکن با کنتراست و سونوگرافی داپلر و مداخله به موقع جراحی، کلید موفقیت در حفظ عملکرد روده و جلوگیری از عوارض خطرناک است.

با توجه به اهمیت زمان در مدیریت این بیماری، دکتر رضا قاسمیان فلوشیپ جراحی کلورکتال، با تجربه فراوان در تشخیص و درمان پیچ‌خوردگی روده و سایر اختلالات دستگاه گوارش آماده ارائه مشاوره و درمان دقیق به بیماران است. مراجعه به یک متخصص با تجربه می‌تواند تاثیر مستقیم بر حفظ سلامت روده و کاهش عوارض طولانی‌مدت داشته باشد.

پیچ‌خوردگی روده چیست؟

پیچ‌خوردگی روده یا Intestinal Volvulus بیماری خطرناکی در دستگاه گوارش است که در آن یک بخش از روده (کوچک یا بزرگ) حول محور مزانتریک خود می‌چرخد. این چرخش باعث انسداد لومن روده و اختلال در خون‌رسانی مزانتریک می‌شود. نتیجه آن تجمع گاز و مایعات در روده، تورم و فشار روی دیواره روده است که در صورت تاخیر در تشخیص می‌تواند منجر به ایسکمی، نکروز بافت روده، سوراخ‌شدگی و پریتونیت شود. ولولوس ممکن است در روده باریک (Small Bowel Volvulus) یا روده بزرگ مخصوصا سیگموئید (Sigmoid Volvulus) رخ دهد. درگیری مزانتریک سبب احتقان وریدی اولیه، ادم دیواره روده و در صورت عدم درمان باعث کاهش پرفیوژن شریانی و گانگرن می‌شود.

علت بروز پیچ‌خوردگی روده

پیچ خوردگی روده دلایل مختلفی دارد که باتوجه به شرایط هر فرد بروز آن می‌تواند متفاوت باشد. برای بررسی علت باید به پزشک متخصص و باتجربه مراجعه کنید تا بتواند به طور دقیق بررسی‌های لازم را انجام دهد. برخی از علت‌های بروز پیچ خوردگی روده عبارتند از:

• مالروتاسیون روده (اختلال در چرخش طبیعی روده در دوران جنینی).
• نقص در فیکساسیون طبیعی روده به دیواره خلفی شکم.
• مزانتر طویل با اتصال محدود.
• چسبندگی‌های داخل شکمی پس از جراحی.
• توده‌ها یا تومورهای شکمی.
• فتق‌های داخلی یا خارجی.
• یبوست مزمن و اتساع طولانی‌مدت روده بزرگ.
• بارداری یا افزایش فشار داخل شکمی.
• بیماری‌های نورولوژیک همراه با کاهش حرکات روده.

بیشتر بخوانید: ولولوس روده

علائم پیچ‌خوردگی روده چیست؟

پیچ‌خوردگی روده بیماری خطرناک در دستگاه گوارش است که نیازمند تشخیص سریع و اقدام به موقع برای درمان دارد. علائم آن می‌تواند بسته به شدت انسداد، محل روده و سن بیمار متفاوت باشد، برخی از مهم‌ترین علائم پیچ خوردگی روده عبارتند از:

نفخ شدید شکم 

نفخ شدید شکم یکی از علائم شایع پیچ‌خوردگی روده (Intestinal Volvulus) است و به دلیل انسداد لومن روده و تجمع گاز و مایعات در قسمت پروگزیمال روده ایجاد می‌شود. این وضعیت باعث اتساع قابل توجه شکم، احساس فشار و ناراحتی شدید می‌شود و اغلب با تهوع، استفراغ و کاهش دفع گاز و مدفوع همراه است. نفخ ناشی از پیچ‌خوردگی روده معمولا به‌سرعت پیشرفت می‌کند و با درد شدید شکم ترکیب می‌شود، بنابراین هر نوع نفخ ناگهانی و شدید که با سایر علائم انسداد همراه باشد، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی و تصویربرداری اورژانسی است تا از ایسکمی و نکروز روده پیشگیری شود.

عدم دفع گاز و مدفوع

عدم توانایی در دفع گاز یا مدفوع (Obstipation) یکی از علائم هشداردهنده پیچ‌خوردگی روده (Intestinal Volvulus) است و معمولا نشان‌دهنده انسداد کامل روده است. این علامت اغلب با درد شدید و ناگهانی شکم، اتساع شکم و تهوع یا استفراغ همراه است و در صورت تاخیر در درمان، می‌تواند به ایسکمی، نکروز و سوراخ‌شدگی روده منجر شود.

تهوع و استفراغ مکرر

تهوع و استفراغ مکرر یکی از علائم شایع پیچ‌خوردگی روده (Intestinal Volvulus) است و ناشی از انسداد و توقف عبور محتویات گوارشی است. در مراحل اولیه، استفراغ معمولا حاوی محتویات غذایی است، اما با پیشرفت بیماری ممکن است صفراوی (سبز رنگ) یا حتی محتویات مدفوعی را به همراه داشته باشد. این علامت اغلب با درد شدید شکم، اتساع شکم و عدم دفع گاز یا مدفوع همراه است و می‌تواند نشان‌دهنده شدت انسداد و احتمال ایسکمی یا نکروز روده باشد.

تب و افت فشارخون 

تب و افت فشار خون می‌تواند از علائم پیچ‌خوردگی روده پیشرفته (Intestinal Volvulus) باشد و معمولا نشان‌دهنده ایسکمی شدید، نکروز بافت روده و شروع پریتونیت یا سپسیس باشد. در این شرایط، چرخش روده باعث انسداد جریان خون و آسیب به دیواره روده می‌شود که آزادسازی سموم و باکتری‌ها به جریان خون می‌تواند باعث التهاب سیستمیک، تب و کاهش فشار خون شود.

تعریق شدید

تعریق شدید معمولا در ترکیب با درد ناگهانی شکم، تهوع و استفراغ، اتساع شکم و کاهش فشار خون مشاهده می‌شود و می‌تواند نشانه آغاز ایسکمی روده یا سپسیس باشد. حضور این علامت نیازمند ارزیابی فوری پزشکی و مداخله اورژانسی برای جلوگیری از عوارض تهدیدکننده زندگی است.

اسهال خونی

اسهال خونی (Hematochezia) در پیچ‌خوردگی روده (Intestinal Volvulus) نشانه ایسکمی یا نکروز دیواره روده است که منجر به آسیب مخاط روده و خونریزی از دیواره روده می‌شود. اسهال خونی معمولا با درد شدید شکم، نفخ، تهوع، استفراغ و کاهش دفع گاز و مدفوع همراه است و تشخیص سریع آن می‌تواند از نکروز روده و عوارض جدی جلوگیری کند.

بیشتر بخوانید: بهترین جراح روده در تهران

دلایل پیچ‌خوردگی روده در کودکان

پیچ‌خوردگی روده در کودکان معمولا منشا مادرزادی دارد و برخلاف بزرگسالان، ناشی از یبوست مزمن یا عوامل اکتسابی نیست. در پیچ خوردگی چرخش طبیعی روده در دوران جنینی کامل نشده است. همچنین در برخی کودکان روده به‌طور کامل به دیواره خلفی شکم متصل نمی‌شود و تحرک بیش از حد آن احتمال پیچ‌خوردگی را افزایش می‌دهد. در بیماری هیرشپرونگ که یک بیماری مادرزادی است با فقدان گانگلیون‌های عصبی در بخشی از روده همراه است، اتساع شدید قسمت‌های پروگزیمال می‌تواند زمینه‌ساز پیچ‌خوردگی (به‌ویژه در کولون) شود.

عوارض پیچ‌خوردگی روده

پیچ‌خوردگی روده می‌تواند یک شرایط بسیار خطرناک باشد و در صورت تاخیر در تشخیص یا درمان می‌تواند منجر به عوارض شدید و تهدیدکننده‌ای شود. شدت عوارض به مدت زمان انسداد و میزان اختلال خون‌رسانی بستگی دارد. در ادامه با عوارض پیچ خوردگی روده آشنا می‌شوید که عبارتند از:

روش‌های تشخیص پیچ‌خوردگی روده

برای تشخیص پیچ خوردگی روده پزشک به طور دقیق علائم فیزیکی بیمار را بررسی می‌کند. اما برای بررسی دقیق‌تر نیاز است آزمایش‌های تخصصی مختلفی را انجام دهد. برخی از مهم‌ترین روش‌های تخصصی پیچ خوردگی روده عبارتند از:

• رادیوگرافی ساده شکم (Abdominal X-ray)
• سی‌تی اسکن شکم با کنتراست (CT Scan)
• سونوگرافی
• سری گوارشی فوقانی با ماده حاجب (Upper GI Contrast Study)

درمان پیچ‌خوردگی روده

درمان پیچ‌خوردگی روده بسته به وضعیت بیمار و محل درگیری درمان می‌تواند شامل اقدامات حمایتی، دکمپرسیون اندوسکوپیک یا جراحی فوری باشد. تشخیص و مداخله سریع نقش کلیدی در کاهش مرگ‌ومیر و عوارض این بیماری دارد. برخی از مهم‌ترین درمان‌های پیچ خوردگی روده عبارتند از:

درمان جراحی پیچ خوردگی روده

درمان جراحی برای بازگرداندن خون‌رسانی و پیشگیری از نکروز و سپسیس انجام می‌گیرد. انتخاب روش به محل درگیری، وضعیت همودینامیک بیمار و وجود ایسکمی بستگی دارد. انواع جراحی‌های پیچ خوردگی روده شامل:

• دتورسیون (Detorsion): در صورت زنده بودن روده، پیچ‌خوردگی باز شده و خون‌رسانی ارزیابی می‌شود.
• رزکسیون روده: اگر نکروز، سوراخ‌شدگی یا ایسکمی غیرقابل برگشت وجود داشته باشد، بخش آسیب‌دیده برداشته می‌شود.
• کولوپکسی یا فیکساسیون: در برخی موارد (به‌ویژه ولوولوس سیگموئید بدون نکروز) جهت کاهش احتمال عود انجام می‌شود.
• عمل Ladd در نوزادان: در ولوولوس ناشی از مالروتاسیون، آزادسازی باندهای غیرطبیعی و قرار دادن روده در وضعیت ایمن‌تر انجام می‌شود.

درمان غیر جراحی پیچ خوردگی روده

برای درمان غیرجراحی پیچ خوردگی روده لازم است پزشک به طور کامل با کمک روش‌های تصویربرداری وضعیت بیمار را بررسی کند. برخی از مهم‌ترین روش‌های غیرجراحی پیچ خوردگی روده که مورد استفاده پزشکان قرار می‌گیرد شامل:

دکمپرسیون آندوسکوپیک

دکمپرسیون آندوسکوپیک یکی از روش‌های درمان غیرجراحی پیچ‌خوردگی روده، به‌ویژه در ولوولوس سیگموئید، محسوب می‌شود که در بیماران بدون علائم پریتونیت یا ایسکمی انجام می‌گیرد. در این روش با استفاده از سیگموئیدوسکوپ یا کولونوسکوپ، محل پیچ‌خوردگی شناسایی و با عبور آرام آندوسکوپ، چرخش روده باز شده و گاز و محتویات تجمع‌یافته تخلیه می‌شود. سپس یک لوله رکتال برای کاهش فشار و پیشگیری از عود زودرس قرار داده می‌شود. این اقدام باعث بهبود سریع علائم انسداد شده و فرصت آماده‌سازی بیمار برای جراحی الکتیو را فراهم می‌کند.

تنقیه با ماده حاجب یا هوا (در کودکان)

تنقیه با ماده حاجب یا هوا یکی از روش‌های تشخیصی و درمانی در کودکان است که در برخی موارد انسدادهای کولون به کار می‌رود و می‌تواند در شرایط خاص به کاهش پیچ‌خوردگی کمک کند. این اقدام تحت هدایت فلوروسکوپی انجام می‌شود، به‌طوری‌که با تزریق باریم ماده حاجب محلول در آب یا هوا از راه رکتوم، فشار کنترل‌شده‌ای در روده ایجاد شده و در صورت امکان چرخش یا انسداد برطرف می‌شود. انجام آن تنها در کودکان پایدار و بدون علائم پریتونیت یا سوراخ‌شدگی مجاز است و در صورت عدم موفقیت یا وجود شواهد ایسکمی، انجام جراحی اورژانسی ضروری خواهد بود.

درمان دارویی پیچ خوردگی روده

درمان دارویی در پیچ‌خوردگی روده نقش حمایتی و تکمیلی دارد و به‌تنهایی قادر به برطرف کردن پیچ‌خوردگی نیست. معمولا داروها با هدف تثبیت وضعیت عمومی بیمار و پیشگیری از عوارض تا زمان مداخله قطعی (اندوسکوپیک یا جراحی) تجویز می‌شوند. این اقدامات شامل مایع‌درمانی و اصلاح اختلالات الکترولیتی، تجویز آنتی‌بیوتیک‌های وسیع‌الطیف در صورت شک به ایسکمی یا پریتونیت، کنترل درد با مسکن‌های مناسب و استفاده از داروهای ضدتهوع است. همچنین دکمپرسیون با لوله بینی و معده‌ای برای کاهش اتساع و استفراغ انجام می‌شود. 

کلام پایانی

پیچ خوردگی روده در صورت تاخیر در تشخیص و درمان می‌تواند به ایسکمی، نکروز و عوارض تهدیدکننده زندگی منجر شود. تشخیص سریع، استفاده هدفمند از روش‌های تصویربرداری و مداخله جراحی به موقع کلید موفقیت در مدیریت این بیماری است. رعایت نکات پیشگیری و کنترل عوامل مستعدکننده و پیگیری منظم علائم هشداردهنده به ویژه در کودکان و بزرگسالان با سابقه اختلالات روده‌ای، می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر بروز پیچ‌خوردگی روده داشته باشد. با توجه به پیچیدگی و فوریت این بیماری دریافت مشاوره توسط یک متخصص با تجربه، مانند دکتر رضا قاسمیان، فوق‌تخصص گوارش و جراحی دستگاه گوارش، می‌تواند به تشخیص به موقع و برنامه درمانی دقیق کمک کند.

سوالات متداول